Halk Evleri

 HALK EVLERİNİN KURULUŞ          AMAÇLARI

 

 

Halk evlerinin kurulmasında birden fazla etmen olduğu için amaçlarına ilişkin pek çok açıklamaya ulaşmak mümkündür. Bunlardan bir kısmı Halkevleri talimatnamelerinde yazılı olan amaçlardır. Diğer bir açıklama ise bu konuda çalışmış akademisyenlerin yorumlarıdır. Bu açıklama ve yorumları bir cümlede toplamak gerekirse; Halk evlerinin ideoloji yayma işlevi ve bunu içinde eğitim örgütü olarak toplanması, ülkede yeni bir kültür yaratma bilinci, aydın ve halk arasındaki sorunları gidermek için kullanılması diyebiliriz.

Devrimlerin öncelikli olarak üst yapıda gerçekleşmiş olması ve üst yapıdan alt yapıya doğru yerleştirilmeye çalışması; yeni rejimin ülke içerisinde yerleştirilmesi yoğun bir ideolojik çaba gerektirmiştir. Yeni rejimi halka aşılamak için bazı kurumlara ihtiyaç duyulmuştur. Bu noktada halk evlerinin kuruluş amaçlarından biriside ortaya çıkmış olacaktır. Halk evleri “resmî ideolojinin propaganda merkezi” olarak değerlendirilmiştir. Bu işlevini ise Cumhuriyet Halk Fırkasının kültür kolu olarak gerçekleştirmiştir. Dolayısıyla halk evleri 1932-1951 yılları arasında amaçları doğrultusunda tamamen devlete bağlı çalışan bir kurum olarak varlık göstermiştir.

Halk evlerinin amaçlarından birinin de aydın ve halk kitleleri arasındaki sorunları çözmek olduğu söylenebilir. Devrimlerin aşılama sürecinin bir parçası olarak aydın ve halk arasındaki sorunları çözme, “kültürel kaynaşmayı ve milli bütünlüğü sağlama” düşüncesi Halkevlerinin kurulmasında önemli bir rol oynamıştır. Sivil toplum kuruluşları ve kitle iletişim araçlarının azlığı siyasi iletişimi sağlanmasını güçleştirdiği için Halkevlerinin varlığı bu doğrultuda çok büyük olmuştur. Halkevleri devlet ve toplum arasındaki sorunları ve kutuplaşmayı çözmek amacıyla devletin çizdiği sınırlar dahilinde çalışmıştır.

Halkevlerinin amaçlarının bir diğeri de yeni rejime uygun insan yetiştirmektir. Yeni rejim ve yeni hayatın gerektirdiği alışkanlıklar, yeni davranış ve düşünce biçimleri, sanat ve müzik zevkleri, eğlence türleri kısacası insanların kafa yapısı şekillendirilir. Halkevleri halkı eğitir onlara doğru tezleri aşılar. Bütün bunlara yol gösteren ise egemen partidir. Başka bir deyişle devrimlerle birlikte yeni insan ve yeni toplumu şekillendiren devlettir. Halkevleri toplum içinde toplumu yetiştiren bir kurum olarak görülmüştür. Rejimin istediği insan tipi Halkevleri sayesinde terbiye edilecektir. Bu yetiştirme işlevi halk evlerine yüklenene en önemli sorumluluktur. Partinin görüşleri içerisinde halkı eğitme politik ve ideolojik eğitim verme görevi Halkevlerine verilmiştir. Mustafa Kemal’in Halkevlerinin neden açıldığına dair yaptığı konuşmada vurgu yaptığı konuda eğitimdir. Mustafa Kemal Atatürk;

“Gençlik istikbalin ışığıdır. Gençlik mütemadiyen gelişen ve yetişen bir çalışmanın içinde yaşamalıdır. Millet şuurlu, birbirini anlayan, birbirini seven ideale bağlı bir halk kitlesi halinde teşkilatlandırılmalıdır. En kuvvetli ders vasıtalarına, en yetişmiş muallim ordularına malik olmak kâfi değildir. Halkı yetiştirmek, halkı bir kitle haline getirmek için ayrıca bir halk mesaisinin tanzimini ihmal etmeyeceğiz. Silahlı kuvvetlerden her türlü cebir ve meslek kuvvetinden daha müessir olan fikir kuvvetidir. Milletimizi bu sahada yetiştireceğiz. Bunu da Halkevleri yapacaktır.” Diyerek Halkevlerinin kuruluş amacını dile getirmiştir. Bu deyişe göre Halkevleri rejimin halkı bir kitle halinde örgütleyebilmek için fikir kuvvetlerinden yararlanarak yetiştirileceği yerdir.

Halkevleri aracılığı ile halka verilecek eğitimin amacı Parti tüzüğünde söyle açıklanmıştır:

“Kuvvetli, cumhuriyetçi, milliyetçi ve laik vatandaş yetiştirmek tahsilin her derecesi için mecburi ihtimam noktasıdır. Türk milletine, TBMM’sine ve Türkiye Devletine hürmet etmek ve ettirmek hassas bir vazife olarak telkin olunur.” Bu söyleme göre eğitim her şeyden çok önce siyasi bir fikir aşılama süreci olarak görülür.

Rejimin ve partinin temel ilkelerini halka empoze etmek, Halkevlerinde verilecek olan terbiyenin, yetiştirmenin temel hedefidir. Bu dönem yöneticilerince, halk rejimin ilkeleri doğrultusunda eğitilmesi gereken bir “kütle” olarak görülmüştür. Bu kütlelerinin eğitilmesinden Halkevleri sorumludur. Bunu İsmet İnönü’nün sözünde görmek mümkündür: “Halkevleri, Türk Cemiyetini yükseltmek, inceltmek, verimini çoğaltmak için açılmıştır.”

Halkevleri resmî ideolojiyi yeni kültür ve medeniyet bakımından acemi, kendi başlarına terkedilemeyecek, erginleşmemiş insanlara anlatmanın bir aracı olarak kurulmuştur. Devlet ve toplum, öğretmen ve öğrenci olarak Halkevlerinde bir araya gelmiştir.

Halkevlerinin diğer bir görevi ise Halkevlerinin toplayıcı ve birleştirici yurtlar olmasıdır. Halkevlerinin amaçlarının anlatıldığı talimatnamede de Halkevlerinin görevi; “Parti programı doğrultusunda çalışacak vatandaşlar için toplayıcı ve birleştirici yurtlar olmaktır.” şeklinde tanımlanmıştır. Bu doğrultuda halkı birbirinden farklı ve çatışan toplumsal güçlerden oluşan bir karmaşık yapı olarak görmek yerine, dayanışma içerisinde bir bütünlük, aynı amaca hizmet eden bir aile örgütlenmesi isteği olduğunu söylenebilir.

Açılış konuşmasında Parti genel sekreteri Recep Peker Halkevlerinin kuruluş amaçlarını şöyle açıklamıştır:

“Arkadaşlar;

Bir milletin yetişip istikbale hazırlanması için klasik vasıtalar ve müesseseler mekteplerdir. Fakat muasır milletler, milli bir mevcudiyet olarak yetişip teşkilatlanmak için mekteplerin yalnız usuller, nizamlar altında çalışmasını kâfi görmüyorlar. Fakat bu asırda milletleşmek için, milletçe kütleleşmek için mektep tahsilinin yanında ve ondan sonra mutlaka bir halk terbiyesi yapmak ve halkı bir arada ve birlikte çalıştırmak edasının kurulması lazımdır.  Arkadaşlar, bu mahiyette bir Halkevi teşkilatına, bütün halkı yetiştirecek olgun insanlardan mürekkep bir rehber unsura ihtiyaç vardır. 33 Sınırlandırılacak, yetiştirilecek büyük tabakanın önüne düşecek bu rehber unsurun yokluğundan, kifayetsizliğinden şikâyet edenleri her zaman görürüz. Bu şikâyetçiler her zaman, bu götürücü, yetiştirici, büyük kümelere rehberlik yapacak insan unsuru nerededir, diye sorarlar. Bu mevzuda büyük eksikliğimiz, memlekette insan mevcut olmaması değil, bilakis memlekette esasen mevcut kıymetli insanların cemiyetleşmek ve cemiyet içinde cemiyetle beraber cemiyet için çalışmak lüzumunu anlamamış olmasıdır. Halkevleri hepimizi bu yolda vazife cephesine sürecektir. Metotlu, zamanlı, programlı ve seneleri dar görmeyen sabırlı bir zihniyetle çalışacağız.”

Recep Peker ulusal bilinç oluşturulmasında ve ulusça bu bilinç etrafında toplanılmasında aydınlara toplum önderleri olarak görev düştüğünü söylemektedir. Burada söz edilen sınırlandırma konusu milliyetçilik ideolojisinin kitlelere aşılama düşüncesidir.

Modern Türkiye’de halkın yeni Türk kültürünü benimsemesi ve Atatürk inkılaplarının halk arasında yayılmasında eğitim açısından en önemli görevi Halkevleri üstüne almış ve başarmıştır.

Ulusal kültürü oluşturmak, benimsetmek ve yaygınlaştırmak örgütsel ve istekli bir çaba gerektiriyordu. Bu yeni kurulan Cumhuriyetin yaşamsal bir nedeni olmalıydı. İnsanlara bağımsız ve özgür olarak kalabilmenin zorlukları öğretilerek bunlarla nasıl savaşacağını öğretilmesi için uygun ortamlar yaratılmalıydı. Halkı birbiriyle buluşturarak onları konuşturmak, eğitmek, eğlendirmek ve onları işlevsel kılmak gerekiyordu. Kültürel olarak başka kültürlere bağlı kalmanın o ülkenin sonu olacağından Türkiye Cumhuriyeti’nde yaygın bir halk eğitimi başlamış ve bu eğitim Halkevleri sayesinde halka verilmiştir.

Köylerde mümkün olduğunca çok insanı Türk milliyetçiliğinin gerekli olduğu Laikliğinde çağdaş siyasi kimlikleri olduğunu ikna etmek Halkevlerinin görev ve amaçlarından biriydi. Halkevleri birer siyasi terbiye okulu olarak açılmış Türk milletine hem inkılapları anlatmaya hem de onları demokrasiye hazırlamaya çalışmıştır. Ancak bu alanda başarısız olup asıl başarısını kültürel anlamda göstermiştir.

Halk evleri Cumhuriyetin halka öğretilmesi, halkı inkılaplara karsı hazırlamak ve onları öğretmek, yeni bir kültür ve milli bilinç oluşturmak için önemlidir. Halk evleri siyasal sosyal ve sanatsal olarak Türkiye Cumhuriyeti’ne çok şey katmıştır. Ülkede milli bilinç oluşmasında başlıca bir etken olmuştur. Halkı eğitmiş ve onlara siyasal tüzüklere göre verilmesi gerekeni vermeye çalışmıştır. Halkevlerine karşı çıkanlarda olmuştur fakat kuruluş ve yaptıkları bakımından çok önemli bir kurum olmuştur. Daha sonraki meclislerde tekrardan açılmış olması devletin zaman zaman bu tür kurumlara ihtiyaç duymasının bir göstergesidir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KAYNAKÇA

Temizhan, O. (2006). Halkevleri ve halkevlerinin 1932-1940 arası eğitim faaliyetleri. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.

Karaaslan H. (2003). KAMUSAL ORTAM OLARAK HALKEVLERİ. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Ankara

Bu yazı Genel, Son Yazılar kategorisine gönderilmiş ve , , , , , , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın