Temeşvarlı Osman Ağa

Temeşvarlı Osman Ağanın Hayatı

 

1670 yılında Avusturya sınırındaki Temeşvar’da doğmuştur. Çocuk yaşta anne ve babasını kaybeden Osman Ağa, dört kardeşiyle eniştesi olan Zülfikar Kethüda’nın onu sahiplenmesiyle Temeşvar’da bulunan hocalardan iyi bir eğitim alarak yetişir. Askerliğe meraklı olan Osman Ağa, sınır boylarındaki savaşlarda babasının dostu olan Farisan-ı Evvel ağasının dikkatini çekmiş ve genç yaşta sınır boyu süvari subayı olarak askerlik mesleğine başlamıştır.

1683 senesinde Viyana Kuşatması mağlubiyetinden sonra bir savaşlar dönemi olmuş ve sonrasında bir kargaşa ortamı oluşmuştur. Bu arada Arad Kalesi muhafızlarının maaşlarını Lipve’ye götürmekle görevli olan Osman Ağa, kalenin Avusturya ordusu tarafından teslim alınması sonucu 22 Haziran 1688 senesinde Avusturyalılara esir düşmüştür. On iki yıl esir hayatı yaşayan Osman Ağa, sırasıyla Alay Kadısı Teğmen Fisher, Kont Ottovon Stubenberg ve eşi Grafin Anna Isabella von Lamberg, Görz Beyi Sigmund Von Stubenberg ve 1.Leyopold’un elçisi Cristoph Tiedmeir de Schallenberg’ in kölesi olmuştur.

Osman Ağa, on iyi yıllık esaretinin yedi yılını Viyana’da, beş yılını ise Kapbenberg ve çeşitli sınır şehirlerinde geçirmiştir. Esaretinin en ilginç yıllarını ise Schallenberg’e hizmet ettiği yıllarda yaşamıştır. Schallenberg’le beraber seyahat edip çeşitli savaşlara katılmıştır. Linz Regensburg, Augsburg, Trol, Breşa, Milano, Polon Yanık, Komoran şehirlerini görme imkânı bulup imparatorluk sarayında düzenlenen davetlerde hizmetli olup sarayı gözlemleme şansı bulur. Avusturya ordusunun yapısını, imparatorluğun saray teşrifatı ve sosyal yapısını yakından gören Osman Ağa, tüm gözlerini hatıratlarında ve raporlarında kaleme dökmüştür.

1699 Karlofça Barış Antlaşması’nın ardındaki barış ortamından istifade eden Osman Ağa, 1700 yılındaki kaçış yolculuğundan sonra esaretinden kurtulur. Odabaşılık görevine tekrar getirilen Osman Ağa ayrıca Nemçe, Hırvat ve Sırp dilini esaretinde öğrenmesinden dolayı ona tercümanlık görevi de verilir ve Sarı Ahmed Paşa aracılığı ile Temeşvar’ın divan tercümanlığına atanmıştır.

Bu süre içerisinde Osman Ağa; Arad, Erdel, Segedin ve Varadin generallerine önemli görevler için gönderilmiştir. Avusturya-Osmanlı arasında soruna neden olan Bosna sınırları, Keçşkemet ve Durazzo olaylarının çözümünde ve müzakerelerde görev almış ve başarı göstermiştir. Esaret yıllarında Avusturya generallerince tanınması onu bir sorun yaşandığında ilk danışma kaynağı haline getirmiş ve bu durum onun isminin duyulmasında önemli bir etmen olmuştur. Osman Ağa, paşa ve Avusturya generalleri arasındaki mektupları bir kitap halinde genişçe yazmış ve onun bu yazdıkları Kreutel tarafından kitap olarak yayımlanmıştır.

Osman Ağa on yedi yıl Temeşvar’da yaşar ve İbrahim Paşa tarafından evlendirilerek üçü kız, beşi erkek olmak üzere sekiz çocuğa sahip olur. Osman Ağa’nın oldukça rahat olan bu durumu barış ortamının bozulup art arda alınan mağlubiyetler sonucu değişir. 20 Ekim 1716’da Temeşvar düşer ve Osman Ağa eşi dahil bütün varlığını kaybeder. Bu olaydan sonra Belgrad’a sığınsa da iki yıl sonra Belgrad da düşer. Doğduğu büyüdüğü toprakların teker teker kaybedilmesini acı içinde gözlemleyen Osman Ağa, bu durumları hatıratlarına kaydeder. 1724 yılında İstanbul’a göçerek burada mütevazi bir hayat sürer. Çocuklarından sadece bir kızı ve İsmail adında bir oğlu hayatta kalan Osman Ağa yedi sene İstanbul’da yaşar. Burada tekrar evlenip üç oğlu olur ancak ikisi hayatta kalmıştır.

Temeşvarlı Osman Ağa’nın ölüm tarihi bilinmemekle beraber 1725 yılına kadar arşivlerde ismini görmekteyiz. Bu süreye kadarda Bâb-ı Âli’de tercüman olarak çalıştığı bilinmektedir. Temeşvarlı Osman Ağa’nın; Târîh-i Nemçe (Nemçe Tarihi), Hayatı ve Esirlik Hatıraları (Esaretnâmesi), Mecmuları olmak üzere üç eseri vardır

 

Temeşvarlı Osman Ağanın Eserleri 

 

Târîh-i Nemçe (Nemçe Tarihi)

Almancadan kısaltılarak Türkçeleştirilen eserin 800-1662 yılları arasında Avusturya ve Almanya tarihi ile ilgili bilgiler vermektedir. Eserde Habsburg-Osmanlı ilişkileri ile ilgilide bilgiler vermektedir.

Eserde Erken ve Orta Alman tarihi anlatılmıştır. Konu ile ilgili olmasından dolayı da Avusturya, Macaristan, Erdel Voyvodalığı ile ilgili bilgiler verilmiştir. Osman Ağa eserde imparatorların ve kralların, prenslerin Avrupa’daki mücadeleleri ve ilişkileri, hükümdarların kendi dönemlerinde meydana gelen olaylar anlatmıştır. Ayrıca Haçlı Seferi konusunda da bilgiler vermektedir. Alman tarihini ve Osmanlı Avusturya münasebetlerini anlatan Târîhi Nemçe “birkaç eyyam meks itdirülüp” kelimesi ile sona ermektedir.

Hayatı ve Esirlik Hatıraları (Esaretnâmesi)

Bu eser Osmanlı tarih yazıcılığında az rastlanan esaretnâmelerin en meşhurudur. Aynı zamanda da bir otobiyografi örneğidir. Osman Ağa, bu eserde esaret öncesi hayatından bahsedip, esirlik hayatından kaçışına kadar ki hayatını ayrıntılı bir şekilde anlatmıştır. Eser Türkolog Otto Spies tarafından Almancaya çevrilerek “Tercüman Osman Ağa’nın Hayatı ve Maceraları” adıyla Bonn Üniversitesi tarafından yayımlanmıştır.

Eserin en büyük özelliği ise 17.yy. Avrupası ve Osmanlı kültürel hayatının esir düşen bir Osmanlı askeri tarafından yazılmış olmasıdır. Osman Ağa 12 yıllık esaret hayatında pek çok önemli şahsiyete hizmet etmiş ve Viyana başta olmak üzere birçok şehirde bulunmuştur. Buralardaki kişisel gözlemlerine yer vermesi bizim imparatorluğun devlet teşrifatı ve onların sosyal, kültürel, askeri hayatına dair bilgiler edinmemize yardımcı olmuştur.

Mecmuaları

Osman Ağa’nın eserleri hakkında detaylı bilgiye Kreutel ve Spies’in çalışmalarından öğrenebiliriz. Bu eserlerden bazılarının Osman Ağa’ya ait olup olmadığı kesinlik kazanmamıştır.

Avusturya Milli Kütüphanesindeki 657 Numaralı Yazma Eser

Bu yazma Osman Ağa’nın Nemçe Tarihinden sonraki en önemli eseridir. Eserin belli bir başlığı yoktur. Eserin içerisinde Osman Ağa’nın tercümanlık vazifesindeyken yürüttüğü faaliyetler, Avusturya generallerine yaptığı ziyaretler, Karflofça’dan sonraki sınır görüşmeleri, belge ve mektuplar bulunmaktadır.

Kitab-ı İnşa

Osman Ağa’nın Temeşvar Sancakbeyliğine ait diplomatik yazışma örneklerini içinde bulundurur. Eserde tercümanlar için diplomatik başvuru kılavuzu olması amacıyla, Alman elçilerin Bâb-ı Âli memurlarıyla konuşmaları yer almaktadır.

Avusturya Milli Kütüphanesindeki 175 Numaralı Yazma Eser

Eser Kitab-ı İnşa ile benzer konuları işler. Osman Ağa’nın yürüttüğü diplomatik faaliyetler hakkında raporları içerisinde bulundurur.

 

 

 

 

 

KAYNAKÇA

 

Coşkun, M., Talat, S. H., Osman, H., Yakup, Ç., & Ramazan, K. (2006). Seyahatname ve sefaretnameler. Türk edebiyatı tarihi, 2, 327-344.

Gürlek, Ö. (2018). Temeşvarlı Osmân B. Ahmed Ağa’nın Nemçe Tarihi Tercümesi (H. 1135 / M. 1722-23) İnceleme – Metin, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yayımlanmış, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul

Öztürk, F. (2015). Osmanlı Edebiyatında Birinci Ağızdan Anlatılar Çerçevesinde Temeşvarlı Osman Ağa’nın Otobiyografisi. Cedrus, 3.

Tolasa, H. (2004). Kendi Kalemiyle Temeşvarlı Osman Ağa: Bir Osmanlı Türk Sipahisi ve Esirlik Hayatı. Ankara: Akçağ Yayınları.

Ağa, T. O., & Yazman, M. Ş. (1961). [Viyana muhasarasından sonra Avusturyalılara esir düşen hâtıraları]; Viyana muhasarasından sonra Avusturyalılara esir düşen Osman Aǧa’nin hâtıraları: aslı British Museum’dadır. Tanyeri Yayınları.

Bu yazı Biyografi, Genel kategorisine gönderilmiş ve , , , , , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın